Trẻ từ 2 tuổi đã bắt đầu có ý thức bản ngã, từ cơ thể đã phân biệt được bản thân và người khác, tiếp đến là bắt đầu phân hóa và ý thức tâm lý, quá trình này khởi đầu là ý thức của bé về bản thân, bé bắt đầu nói “không”. Lúc này, khả năng ngôn ngữ và vận động của trẻ cũng dần tiến bộ hơn, thích bắt chước người lớn, mong muốn có được sức mạnh của người lớn; còn lúc này bé vẫn chưa khống chế được cảm xúc.
Dựa vào đặc điểm trên, chúng ta có những quy tắc phù hợp với thói quen của trẻ.
2.1. “Giờ nào việc nấy”. Quy tắc này giúp bé hình thành một cuộc sống có nhịp điệu, giúp bé có nhận thức rõ ràng đối với sự tồn tại của bản thân. Quan trọng là xác định giờ ăn và giờ ngủ của bé. Chẳng hạn như giờ ngủ là 9h tối, đến giờ là tắt hết đèn, cả nhà đi ngủ, bất kể là trẻ con hay người lớn, có thể không ngủ nhưng không được ảnh hưởng tới người khác. Nếu cần làm việc vào buổi tối, thì chờ bé ngủ xong bạn dậy làm việc. Trưa có thể không ngủ, ai không ngủ thì tới nơi khác, không để ảnh hưởng giấc ngủ của người khác. Bình thường là dậy lúc 6h15’, chủ nhật có thể ngủ đến 8h. Trẻ dậy sớm, thì tới tối bé sẽ ngủ sớm.
Có gia đình cũng hay để bé đói mới cho ăn, có gia đình thì ăn cơm đúng giờ, hai cách này đều được. Với những gia đình đúng giờ ăn cơm, phải thêm khẩu phần ăn vặt cho bé, để đảm bảo bé đủ năng lượng.
“Ngoài trời gió to thì phải đội mũ, nếu không sẽ không được ra ngoài. Trời lạnh thì phải đi tất đi giày, nếu không sẽ không đi chơi, có thể để bé thử cảm giác hậu quả của việc không đội mũ không đi tất cũng được.
Với trẻ càng nhỏ thì những nguyên tắc càng đơn giản càng rõ ràng càng tốt.
“Không tùy tiện cầm đồ của người khác (lấy xong phải nói cảm ơn!) đây là nguyên tắc giao tiếp trong xã hội. Chúng ta đều biết phải được sự đồng ý của người khác mới được sử dụng đồ của họ. Còn với bé, đang trong giai đoạn nhận biết quan niệm về sở hữu, bé cần thời gian để tìm hiểu. Khi bé cầm đồ của người khác, hãy nhẹ nhàng ngăn bé lại, và làm mẫu cho bé xem: “Có thể mượn đồ chơi của bạn không?” “Cảm ơn bạn vì cho mình mượn đồ chơi”. Nếu chỉ đơn thuần ra lệnh cho bé “Không được đụng vào đồ của người khác”, ”Cầm đồ chơi của người khác, con nên nói gì nào?”, chỉ làm trẻ thêm bối rối, ngay cả chúng ta yêu cầu trẻ nói câu cảm ơn, trẻ cũng chưa chắc nói. Làm mẫu cho bé là cách tốt nhất.
2.2. “Không được đánh người, cắn người” xuất hiện hành vi tính công kích, là vì trẻ vẫn chưa biết được cách giao tiếp phù hợp.
Khi trẻ muốn thể hiện sự hữu hảo, có thể sẽ đánh bạn; khi bé vì đồ chơi mà xảy ra mâu thuẩn, bé sẽ tấn công đối phương.
Giúp bé học cách giao tiếp thích hợp nhất, nhẹ nhàng ngăn bé lại, nói với bé “không được thế” rồi làm mẫu cho bé cách giao lưu phù hợp.
Khi trẻ cáu giận hay bất an, trẻ có thể tấn công người khác, hãy ôm lấy trẻ: “Con đang tức giận” “không được đánh mẹ”, những câu nói như vậy giúp trẻ xác định cảm xúc của bản thân, để trẻ tự điều chỉnh lại cảm xúc. Trong lúc đó, bé có thể phản ứng mạnh mẽ, cũng có thể chỉ cần sự ủng hộ và giúp đỡ từ cha mẹ, chúng ta sẽ cảm thấy bực tức, nhưng đừng như vậy, trẻ không phải cố ý làm chúng ta đau.
Những cố gắng này là tiền đề cho những quy tắc về sau
2.3. “Giữ gìn đồ đạc” (Không bày bừa vẽ bậy). Nên tin rằng có những thứ là vật cần thiết với trẻ và trẻ sẽ sử dụng chúng theo sức sáng tạo của trẻ, vấn đề này rất quan trọng trong việc hình thành sự tự tin ở trẻ. Nếu cha mẹ khuyến khích và thấu hiểu trẻ, trẻ sẽ tự tin đi khám phá tìm tòi những cái mới. Nếu cha mẹ cứ suốt ngày cấm trẻ làm này làm nọ, trẻ sẽ trở nên tự ti, hoài nghi khả năng của bản thân.
2.4. “Có yêu cầu gì thì phải nói” trẻ hay nói thẳng ra những gì chúng muốn với chúng ta “con muốn ăn kẹo”, “con muốn đi chơi”, với trẻ, những suy nghĩ của chúng giống với suy nghĩ của bố mẹ, nên nếu bị phản đối, trẻ sẽ thất vọng, cáu giận.
Có những trẻ khi đưa ra yêu cầu, còn vì vô lý mà bị từ chối, nên lần sau trẻ sẽ tìm cách khác để thể hiện suy nghĩ.
Quy định trẻ có suy nghĩ gì cứ nói ra là rất khó, trẻ sẽ dùng cảm xúc để thể hiện, giúp trẻ có thể sử dụng ngôn ngữ để thể hiện thì lại cần thời gian.
“Nói được làm được”, yêu cầu trẻ giữ đúng lời hứa trong lúc này vẫn còn quá sớm.
Khôi hứa với bố chỉ xem tivi 30 phút, nhưng tới giờ, bé vẫn không chịu tắt tivi. Mai không thích chanh, nhưng vẫn đòi mẹ mua bánh kem chanh, kết quả bé ăn một miếng nhỏ đã bỏ không ăn nữa, làm mẹ cáu rồi yêu cầu bé ăn hết, không được bỏ phí
Lúc này trẻ vẫn chưa có khả năng chịu trách nhiệm với nhữngviệc đã xảy ra, trẻ không biết chấp nhận chúng khó khăn thế nào, trẻ chỉ nhận thức những điều đang xảy ra. Nên, ép trẻ chịu trách nhiệm cho việc sắp tới là không thực tế. Tới khi trẻ không làm được, trách trẻ nói không giữ lời, dần dần chỉ khiến trẻ với chúng ta mất đi sự tin tưởng.
Bố Khôi chỉ cần cho bé biết, bé có thể xem tivi 30 phút và nhắc nhứ bé còn xem được bao lâu. Trước khi trẻ có thể tự chủ, cha mẹ hãy giúp đỡ trẻ tiến bộ.
Mẹ Mai cũng không nên tức giận với bé. Bé có thể vì màu sắc hoặc một nguyên nhân nào đó mà thích mua bánh kem chanh, chỉ có điều bé không biết rằng ăn không ngon miệng như khi nhìn.
Giúp trẻ hiểu thêm về những thứ mà trẻ thích, cho trẻ tự do lựa chọn, trẻ sẽ hành động the quy tắc của bạn, vì trẻ thấy mình được tin tưởng, trẻ có khả năng, nhờ đó trẻ sẽ lựa chọn chính xác hơn.
Nguồn: Yêu con thế nào cho đúng (Biên soạn: Thu Hương)
